De Wet transparantie maatschappelijke organisaties (Wtmo) ligt momenteel in de Eerste Kamer. Wat gaat er veranderen voor stichtingen, verenigingen en kerkgenootschappen — en hoe bereidt u zich voor?
De Wet transparantie maatschappelijke organisaties (Wtmo) maakt een belangrijke stap door het wetgevingsproces. Het wetsvoorstel is aangenomen door de Tweede Kamer en ligt nu ter behandeling bij de Eerste Kamer. Als de wet wordt aangenomen — wat breed wordt verwacht — treedt zij naar verwachting op 1 juli 2026 in werking. Voor stichtingen, verenigingen en kerkgenootschappen is het nu het moment om te begrijpen wat er staat te veranderen en hoe u zich tijdig kunt voorbereiden.
Wat is de Wtmo?
De Wtmo is onderdeel van een bredere beweging naar meer transparantie in het maatschappelijk middenveld. De aanleiding is de zorg over misbruik van maatschappelijke organisaties voor ondermijnende of antidemocratische doeleinden. Maar de verplichtingen gelden breed: ook organisaties die al jarenlang hun zaken netjes op orde hebben, krijgen te maken met nieuwe eisen. De wet rust op drie pijlers:
- Deponeerplicht: Stichtingen, verenigingen en kerkgenootschappen worden verplicht om jaarlijks hun balans en staat van baten en lasten te deponeren bij de Kamer van Koophandel (KvK).
- Informatieplicht bij grote giften: Wanneer uw organisatie een gift van €15.000 of meer ontvangt — van wie dan ook, dus ook van Nederlandse particulieren of bedrijven — moet u het bedrag en de herkomst registreren en desgevraagd aan de overheid verstrekken.
- Handhavingsbevoegdheden: De overheid krijgt nieuwe instrumenten om in te grijpen bij organisaties die betrokken zijn bij ondermijnende activiteiten.
De deponeerplicht: wat moet u aanleveren?
Voor de meeste organisaties is de deponeerplicht het meest ingrijpende onderdeel. U wordt verplicht om jaarlijks de volgende documenten te deponeren bij de KvK:
- De balans van uw organisatie
- De staat van baten en lasten
Dit is vergelijkbaar met wat bedrijven al jaren verplicht zijn te doen. Voor ANBI-stichtingen die hun financiële gegevens al publiceren, is de stap relatief klein. Voor niet-ANBI stichtingen en voor verenigingen en kerkgenootschappen is dit echter een geheel nieuwe verplichting.
De exacte invulling wordt nog uitgewerkt in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Naar verwachting geldt voor kleinere organisaties een vereenvoudigd format, maar de hoofdlijn staat vast: financiële verantwoording wordt straks publiek en formeel.
De informatieplicht: een veelgemaakte denkfout
Een wijdverbreid misverstand over de Wtmo is dat de informatieplicht alleen betrekking heeft op buitenlandse donaties. Dat is niet juist. De informatieplicht geldt voor alle giften van €15.000 of meer, ongeacht de herkomst. Een grote gift van een Nederlandse particulier, een lokale ondernemer of een binnenlands fonds valt dus ook onder de registratieplicht.
De informatie hoeft niet openbaar te worden gemaakt, maar moet op verzoek beschikbaar zijn voor bepaalde overheidsinstanties. Dit stelt eisen aan de manier waarop u giften vastlegt in uw administratie: gestructureerd, volledig en herleidbaar.
Wie valt er onder de wet?
De Wtmo is van toepassing op stichtingen, verenigingen en kerkgenootschappen. Dat is een breder bereik dan veel mensen verwachten. Sportverenigingen, buurthuizen, religieuze gemeenschappen en maatschappelijke fondsen vallen er allemaal onder. De omvang van uw organisatie speelt wel een rol bij de exacte invulling van de verplichtingen, maar het basisprincipe geldt voor allen.
Hoe bereidt u zich voor?
De wet treedt naar verwachting in werking op 1 juli 2026, maar de voorbereiding begint nu. Concreet zijn er drie aandachtspunten:
- Financiële rapportages: Controleer of uw administratie een volwaardige balans en staat van baten en lasten kan opleveren. Als dat nu al moeite kost, is dat een signaal om uw systemen te verbeteren.
- Giftenregistratie: Zorg dat alle giften van €15.000 of meer gestructureerd worden vastgelegd, met vermelding van bedrag, datum en herkomst. Dit is niet alleen een wettelijke eis, maar ook goed bestuurlijk gebruik.
- Audittrail: Overheidsinstanties kunnen u vragen om informatie te verstrekken. Een heldere registratie van wie wat heeft beslist en wanneer, maakt dat u snel en betrouwbaar kunt reageren.
Geen paniek, wel structuur
De Wtmo is geen reden voor paniek. Voor organisaties die hun administratie al goed op orde hebben, zijn de praktische gevolgen beperkt. Maar de wet maakt wel duidelijk dat transparantie geen bijzaak meer is — het wordt een wettelijke basisverwachting voor het gehele maatschappelijk middenveld.
Pivio ondersteunt stichtingen bij het gestructureerd vastleggen van financiële gegevens, giften en beslissingen. Zo bent u niet alleen vandaag goed georganiseerd, maar ook klaar voor wat de Wtmo van u vraagt. Neem contact op als u wilt weten hoe Pivio uw organisatie kan ondersteunen.